(leestijd circa 3 minuten)
Het kabinet stelt het belang van de luchtvaartindustrie opnieuw boven de volksgezondheid. Minister Robert Tieman (BBB) schuift een dringende oproep terzijde van de MRS en 23 burgerorganisaties om de Gezondheidsraad een integraal advies te laten uitbrengen.
Dit blijkt uit een brief die de minister vanmiddag toe deed komen aan de Tweede Kamer. De MRS en onafhankelijk daarvan maatschappelijke organisaties als Greenpeace, Longfonds, Milieudefensie en SchipholWatch eisten een integraal overzicht van de effecten, inclusief de totale ziektelast, omdat de gezondheid van honderdduizenden omwonenden op het spel staat.
Het laatste grote gezondheidsonderzoek dateert van 1999. Dat is 26 jaar (!) geleden. Sindsdien is het vliegverkeer exponentieel toegenomen (van 394.000 vluchten in 1999 naar 474.000 in 2024), terwijl er 55.000 nieuwe woningen rond Schiphol zijn gebouwd.
‘Geen meerwaarde’
Het ministerie van Infrastructuur (I&W) erkent dat de Gezondheidsraad een belangrijke rol speelt, maar stelt dat een onafhankelijk advies van de raad “nu geen meerwaarde heeft”. De reden voor het uitstel is dat de minister eerst resultaten afwacht van lopend onderzoek naar de ‘relatieve bijdrage’ van luchtvaartemissies. Dat wordt in de eerste helft van 2026 verwacht. Pas daarna wil het kabinet “nogmaals overwegen” of advies nodig is.
Het is de zoveelste vertragingstactiek van de minister. Daarmee misbruikt hij het gebrek aan eenduidige antwoorden en beperkt wetenschappelijk bewijs als excuus om fundamenteel en onafhankelijk onderzoek te parkeren dat mogelijk de vliegindustrie schaadt. Voorganger Mark Harbers deed in 2023 hetzelfde door steeds op vervolgonderzoek aan te dringen.
Zorgwekkend is dat de overheid zijn beleid liever baseert op modellen dan op de gemeten werkelijkheid. In de brief van gisteren informeert het ministerie over een NLR-onderzoek naar ultrafijnstof (UFP) op regionale luchthavens (GAE, MAA, RTHA). Om de UFP-concentraties in beeld te brengen, werden daar de emissies berekend met een model.
Rekenen, niet meten
De minister meldt dat voor Rotterdam Airport de berekende piek ligt op zo’n 10.000 deeltjes per kubieke centimeter en dat de concentratie al snel afneemt buiten het terrein van het vliegveld door verdunning.
De berekende cijfers staan echter in schril contrast met de gemeten realiteit. Hoogleraar toxicologie Paul Borm bevestigde dat bij vliegveld Maastricht concentraties zijn gemeten tot maar liefst 800.000 deeltjes per kubieke centimeter in tuinen van omwonenden.
Zelfs in de Rotterdamse wijk Schiebroek werden pieken tot 100.000 deeltjes per kubieke centimeter gemeten, en milieudienst DCMR registreerde pieken tot 83.000 deeltjes bij Zestienhoven. De gangbare norm voor blootstelling, waarbij alle alarmbellen afgaan, is slechts 20.000 deeltjes per kubieke centimeter.
Minister Tieman kiest er nu voor om met de invoering van een uniforme rekenmethode voor luchtvaartemissies de consistentie van de modellen te borgen. Dat wekt sterk de indruk dat het beleid zich vooral richt op hypothetische calculaties in plaats van op de volksgezondheid.
Vernietigend oordeel
Eerdere rapporten over de giftige uitstoot van vliegtuigen werden door een expertgroep (waaronder RIVM en TU Delft) met de grond gelijk gemaakt. Zij oordeelden dat de studies “fundamenteel gebrekkig, onvolledig en wetenschappelijk onvoldoende onderbouwd” waren en dat cruciale gifstoffen zoals UFP en PAKs (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) waren weggelaten. De experts beschreven de onderzoeksmethoden als een black box, zonder enige onzekerheidsanalyse.
Ultrafijnstof is een acuut gevaar: de deeltjes zijn extreem klein (kleiner dan 100 nanometer) en dringen diep door in longen, bloed, zenuwstelsel en zelfs de placenta. Dit leidt tot een direct verband met astma, luchtwegaandoeningen, hart- en vaatziekten en kanker. Het RIVM en de Gezondheidsraad waarschuwden hier al eerder voor.
Wonen op middenberm snelweg
Er bestaan nationaal en internationaal nog geen normen of richtlijnen voor het jaargemiddelde UFP-concentraties. De Gezondheidsraad verwacht in het tweede kwartaal van 2026 een uitspraak te doen over een grenswaarde. Het gebrek aan normen wordt door de overheid nu misbruikt om maatregelen uit te stellen, ondanks het feit dat de gemeten concentraties op vliegvelden astronomisch zijn en die van industriële omgevingen ver overschrijden.
Het is weer duidelijk: de politiek weigert de realiteit onder ogen te zien en gebruikt het afwachten van nieuwe rekenmodellen en toekomstige normen als afleidingsmanoeuvre. Terwijl de gezondheid van honderdduizenden mensen dagelijks gevaar loopt, alsof ze op de middenberm van een snelweg wonen.
