(leestijd circa 3 minuten)
Begin deze week stuurde demissionair minister Robert Tieman een brief aan de Tweede Kamer over de monitoring van het maatregelenpakket dat 15 procent minder ernstig gehinderde bewoners moet opleveren rond Schiphol. Dat pakket is per 1 november ingegaan, maar zonder KLM.
Op papier klinkt het zoals gewoonlijk allemaal goed: het kabinet wil controleren of de beloofde reductie van 15 procent wordt bereikt. Dat doel is vastgesteld ten opzichte van een referentiesituatie en bovenop ‘autonome ontwikkelingen’ – die toch al zouden plaatsvinden.
Maar wie de kleine lettertjes leest, ziet dat de brief vooral draait om vertraging, complexe en manipuleerbare rekenmodellen en een ontstellend gebrek aan daadkracht, vooral richting de grootste boosdoener: KLM.
De maatregelen moesten uiterlijk begin deze maand worden ingevoerd. Dat klinkt alsof de herrie per direct minder wordt. Maar helaas, de definitieve zekerheid of de 15 procent reductie daadwerkelijk is gehaald, volgt pas veel later.
Weer een jaar langer
Omdat de geluidsdoelen worden berekend op basis van de gemiddelde geluidsbelasting over een heel gebruiksjaar, kan het ministerie pas na 1 november volgend jaar definitief bepalen wat het effect van de maatregelen is geweest. Dit betekent dat de omwonenden van Schiphol, die nu al jaren lijden onder teveel vliegherrie, nog minstens een vol jaar in onzekerheid moeten wachten op de bevestiging van een schamele verbetering.
Er zijn wel drie monitoringsmomenten gepland in de tussentijd om “de vinger aan de pols te houden”. Maar pas na afloop van het jaar kan op basis van gerealiseerde gegevens definitief worden berekend wat het effect is.
Het meest verontrustende punt in de brief van de minister is de status van de afspraken met KLM. Het monitoringplan houdt specifiek rekening met maatregelen die door KLM moeten worden genomen, zoals ‘additionele vlootvernieuwing’ en de ‘inzet van stillere toestellen in de nacht’. Zonder die maatregelen is het onmogelijk om de beloofde hinderreductie te halen.
Slachtofferrol
Maar uit de brief blijkt opnieuw dat de gesprekken met KLM over het vastleggen van die afspraken nog niet zijn afgerond. Het bedrijf houdt de poot stijf en is van mening dat “it takes two to tango“. KLM zet de voet dwars omdat het zichzelf ziet als slachtoffer van deze en andere maatregelen – zoals de hogere vliegtaks die volgend jaar moet ingaan.
De overheid is nu dus afhankelijk van de goodwill van KLM om de afspraken uit de balanced approach-procedure na te komen, terwijl er geen formele en vastgelegde overeenkomst is. En KLM die vooralsnog ook niet wil ondertekenen.
Het is onbegrijpelijk hoe minister Robert Tieman (BBB) in de brief enerzijds stelt dat hij nauwkeurig wil monitoren, terwijl hij de basisafspraken met KLM – die het merendeel van de maatregelen moet uitvoeren – niet wist vast te leggen.
Het is een schoolvoorbeeld van het falen van de overheid om de luchtvaartsector binnen de grenzen van de wet te brengen. De minister wist KLM niet te dwingen tot échte actie, zodat het bedrijf nu de plannen flink kan dwarsbomen waardoor echte resultaten voor omwonenden uitblijven.
Complex rekenwerk
De brief van Tieman schetst een complex proces waarbij de gerealiseerde effecten worden vergeleken met verwachte effecten, door alles te betrekken op een referentiesituatie. Daarnaast moet het ministerie de zogenaamde ‘autonome ontwikkelingen’ (lees: de geluidsreductie die toch al zou plaatsvinden) apart in kaart brengen.
Dit ingewikkelde rekenwerk wekt de indruk dat alles onder controle is, maar het verhult de simpele waarheid: de overheid kan pas over een jaar controleren of het doel is gehaald en daarvoor zijn nog geen concrete garanties van KLM verkregen.
Bovendien is die 15 procent slechts een eerste stap, teruggeschaald vanaf de 20 procent die als eindresultaat staat genoteerd. Volgens Tieman resteert er “naar verwachting nog een opgave” om het einddoel te behalen.
De brief geeft geen enkele aanleiding tot gemoedsrust, maar leidt juist tot grote zorgen. De omwonenden worden opnieuw opgezadeld met vertraging en onzekerheid, terwijl KLM niet met de harde hand is vastgepind op zijn bijdrage en verantwoordelijkheden. En dat zeker niet vrijwillig gaat doen.
