Wegkijken van de gezondheidsimpact van luchtvaart is geen optie meer Terwijl de luchtvaartsector al decennia groeit en we inmiddels veel meer weten over de schadelijke effecten, dateert het laatste advies van de Gezondheidsraad over de gezondheidseffecten ervan uit 1999. Dat is onbegrijpelijk. Gezondheid is een grondrecht. Het staat centraal in ons leven en in ons overheidsbeleid. We hebben er zelfs wetten voor, zoals de Wet publieke gezondheid (Wpg), waarin ‘health in all policies’ een van de leidende principes is. Opmerkelijk genoeg ontbreekt dit principe in het luchtvaartbeleid. Terwijl de sector al decennia groeit en we inmiddels veel meer weten over de schadelijke effecten, dateert het laatste advies van de Gezondheidsraad over luchtvaart en gezondheid uit 1999. Vorig jaar wees de Tweede Kamer tot twee keer toe een motie af om een nieuw advies bij de Gezondheidsraad aan te vragen. Dat is onbegrijpelijk. Juist omdat de kennis over de impact van luchtvaart op de gezondheid enorm is toegenomen, is het onhoudbaar dat we dit debat voeren zonder een actueel, onafhankelijk advies. Om die reden verzoeken 23 natuur-, milieu- en gezondheidsorganisaties op woensdag 10 september, de bewindslieden dringend om alsnog zo’n advies te vragen. De effecten van vliegtuiggeluid op de gezondheid zijn inmiddels onomstotelijk aangetoond. Het gaat niet alleen om hinder, maar ook om ernstige gezondheidsproblemen: slaapstoornissen, stress, hart- en vaatziekten en leerachterstanden bij kinderen. Volgens het RIVM en de GGD hadden in 2022 ruim 800 duizend volwassenen ernstige hinder door vliegverkeer. Meer dan 220 duizend mensen hadden last van slaapverstoring door vliegverkeer. Hoeveel kinderen hier nog bij moeten worden opgeteld, is onbekend. Even zorgwekkend is de blootstelling aan (ultra)fijnstof. Vliegtuigen stoten tijdens start en landing enorme hoeveelheden deeltjes uit die diep in de longen kunnen dringen en ontstekingen, hartproblemen en zelfs ontwikkelingsstoornissen bij ongeboren kinderen veroorzaken. Verschillende onderzoeken tonen hoge concentraties ultrafijnstof (afkomstig van luchtvaart rondom luchthavens) aan; op Schiphol zelfs tijdens de coronaperiode met fors minder vliegverkeer. Medewerkers en omwonenden worden dagelijks blootgesteld aan hoeveelheden die aantoonbaar schadelijk zijn. Daar komt bij dat vliegtuigen aanzienlijke hoeveelheden zeer schadelijke stoffen (zoals benzeen en formaldehyde) uitstoten, in concentraties die ver boven industriële normen liggen. Ook stikstofoxiden – ruim 47 miljoen kilo in 2023 vanuit de luchtvaart – veroorzaken luchtwegproblemen, ziekenhuisopnames en een verhoogd risico op sterfte. Hoewel onze lucht nu veel minder vervuild is dan enkele decennia geleden, sterven jaarlijks ongeveer 12 duizend mensen in Nederland voortijdig door luchtvervuiling. In vele sectoren wordt winst geboekt op het terrein van gezondheidsverbetering, maar de luchtvaart blijft achter. Naast directe gezondheidseffecten zijn er ook de indirecte gevolgen: klimaatverandering, versterkt door de luchtvaart via een aanzienlijke CO₂-uitstoot én daarbovenop veel extra opwarming door onder andere vliegtuigsporen. Ook dit treft de gezondheid van toekomstige generaties. Een nieuw advies zou waarschijnlijk dezelfde kant op wijzen als de Belgische Hoge Gezondheidsraad deed voor Zaventem: schrap nachtvluchten, hanteer de WHO-advieswaarden voor geluid, verplicht schonere kerosine en beperk de uitstoot van kankerverwekkende stoffen. Dat zijn geen radicale eisen, maar logische maatregelen om de volksgezondheid serieus te nemen. Toch lijkt de politiek huiverig. Misschien omdat een onafhankelijk advies van de Gezondheidsraad glashelder zou maken dat de luchtvaart, zoals die nu wordt bedreven, een grote bedreiging is voor de volksgezondheid en maatregelen als nachtsluiting en krimp onvermijdelijk zijn. De lobby van de sector is sterk, maar wie de feiten onder ogen ziet, kan niet volhouden dat het huidige beleid mensen beschermt. Gezondheid is en blijft een grondrecht. Als Kamerleden en ministers besluiten om géén nieuw advies te vragen en geen serieuze maatregelen te nemen om onze gezondheid beter te beschermen, dan zijn zij het aan de samenleving verplicht om uit te leggen waarom. Want één ding is duidelijk: het wegkijken van de gezondheidsimpact van luchtvaart is geen optie meer. Opiniestuk door Peter van Thienen en Femke van Brussel, De Volkskrant 10 september