Datum en tijdstip start overlast
Oorzaak
Milieu
Postcode
1012
Plaats
Amsterdam
Omschrijving Melding
Bij veel Nederlanders stromen te veel chemische stoffen uit de kraan
Bij veel Nederlanders komen PFAS letterlijk uit de kraan. Een analyse van Greenpeace, waarover onder meer NU.nl berichtte, laat zien dat in verschillende delen van Noord- en Zuid-Holland de concentraties PFAS in het drinkwater boven de gezondheidskundige richtwaarde van het RIVM liggen. Rond IJmuiden en Zaandam werd 14,3 nanogram PFAS per liter gemeten, rond Alkmaar en Den Helder 11,6 nanogram en rond Amsterdam 9,3 nanogram. De gezondheidskundige richtwaarde van het RIVM bedraagt 4,4 nanogram per liter.
Dat klinkt alarmerend, maar het verhaal vraagt om enige nuance. Het RIVM en de drinkwaterbedrijven benadrukken dat mensen het kraanwater gewoon kunnen blijven drinken. De hoeveelheid PFAS die we via drinkwater binnenkrijgen blijft gemiddeld onder de gezondheidskundige grenswaarde. De totale blootstelling via voedsel én drinkwater ligt echter wel boven die grenswaarde.
Daarmee verschuift de vraag. Niet alleen: hoeveel PFAS zit er in ons drinkwater? Maar vooral: hoe komen die stoffen in het milieu terecht, waarom blijven ze daar aanwezig en hoe krijgen we ze er weer uit?
Want PFAS zijn geen stoffen die na verloop van tijd vanzelf verdwijnen. Ze breken nauwelijks af en kunnen zich vanuit verontreinigde locaties via bodem, grondwater en oppervlaktewater verspreiden.
En als we willen begrijpen hoe hardnekkig zo’n vervuiling kan zijn, hoeven we niet ver te zoeken.
Schiphol als voorbeeld
Op Schiphol is al jarenlang sprake van omvangrijke PFAS-verontreiniging. De belangrijkste historische bron is het gebruik van PFAS-houdend blusschuim, dat op luchthavens werd ingezet bij het bestrijden van branden. Hoewel dat gebruik inmiddels is beëindigd, zijn de stoffen daarmee niet verdwenen. PFAS breekt immers nauwelijks af.
Op en rond Schiphol zijn PFAS aangetroffen in bodem, grondwater en oppervlaktewater. Uit onderzoek zijn meerdere locaties op het luchthaventerrein naar voren gekomen waar sprake is van PFAS-verontreiniging. Ook in het oppervlaktewater worden verhoogde concentraties gemeten.
Het is geen bewijs dat de PFAS-verontreiniging van Schiphol in het drinkwater terechtkomt. Daarvoor is een directe, aantoonbare route nodig. Het laat wél zien hoe langdurig een eenmaal ontstane PFAS-verontreiniging kan blijven bestaan en hoe deze stoffen zich via bodem en water door het milieu kunnen verplaatsen.
En daarmee komen we bij de volgende vraag: wat doe je met zo’n enorme hoeveelheid vervuilde grond?
De veelbesproken wasinstallatie
Schiphol heeft daarvoor een eigen oplossing ontwikkeld: een grondreinigingsinstallatie die PFAS-houdende grond moet wassen. De installatie is inmiddels in gebruik genomen. De bedoeling is om de komende drie jaar ongeveer 200.000 ton PFAS-houdende grond te reinigen, zodat een groot deel van die grond opnieuw kan worden gebruikt.
Op papier klinkt dat als een logische stap. Vervuilde grond wordt niet simpelweg afgevoerd, maar gereinigd en opnieuw bruikbaar gemaakt. Schiphol stelt dat bij proeven met Schipholgrond een PFOS-verwijderingsrendement van ruim 99 procent is behaald.
Maar daar begint ook de interessante vraag.
Want wat betekent ‘verwijderen’ precies?
PFAS verdwijnt niet zomaar omdat je vervuilde grond wast. Tijdens het proces komen de stoffen uit de grond vrij en belanden ze in andere stromen. Schiphol geeft aan dat het waswater binnen een gesloten systeem wordt hergebruikt en met actieve-koolfilters wordt gezuiverd. Ook de gebruikte filters en andere geconcentreerde PFAS-stromen moeten vervolgens worden verwerkt.
De vraag is daarom niet alleen hoeveel ton grond de installatie kan reinigen. De belangrijkere vraag is wat er met de PFAS gebeurt die uit die grond wordt gehaald.
Wordt die daadwerkelijk vernietigd?
Of wordt de vervuiling vooral geconcentreerd en verplaatst naar een andere afvalstroom?
Dat onderscheid is essentieel. Want als PFAS eenmaal in het milieu terecht zijn gekomen, verdwijnen ze niet vanzelf. En precies daarom is Schiphol zo’n interessant voorbeeld in de discussie over PFAS in ons drinkwater: het laat zien hoe een probleem dat tientallen jaren geleden is ontstaan, vandaag nog steeds moet worden aangepakt.
De kraan is dus misschien wel het eindpunt waar we PFAS tegenkomen. Maar het verhaal begint veel eerder — bij de plekken waar deze stoffen jarenlang zijn gebruikt, geloosd of in de bodem terechtgekomen.
Wat uit de kraan komt, begint dus niet bij de waterleiding. Het begint veel eerder, op plekken waar PFAS ooit als een nuttige chemische oplossing werd gebruikt. Schiphol laat zien hoe lang de rekening daarvan kan blijven liggen.
PFAS staan bekend als ‘forever chemicals’. Dus als we zeggen dat het is afgebroken, opgeruimd en schoon is: waar zijn die forever chemicals dan gebleven?
Bij veel Nederlanders komen PFAS letterlijk uit de kraan. Een analyse van Greenpeace, waarover onder meer NU.nl berichtte, laat zien dat in verschillende delen van Noord- en Zuid-Holland de concentraties PFAS in het drinkwater boven de gezondheidskundige richtwaarde van het RIVM liggen. Rond IJmuiden en Zaandam werd 14,3 nanogram PFAS per liter gemeten, rond Alkmaar en Den Helder 11,6 nanogram en rond Amsterdam 9,3 nanogram. De gezondheidskundige richtwaarde van het RIVM bedraagt 4,4 nanogram per liter.
Dat klinkt alarmerend, maar het verhaal vraagt om enige nuance. Het RIVM en de drinkwaterbedrijven benadrukken dat mensen het kraanwater gewoon kunnen blijven drinken. De hoeveelheid PFAS die we via drinkwater binnenkrijgen blijft gemiddeld onder de gezondheidskundige grenswaarde. De totale blootstelling via voedsel én drinkwater ligt echter wel boven die grenswaarde.
Daarmee verschuift de vraag. Niet alleen: hoeveel PFAS zit er in ons drinkwater? Maar vooral: hoe komen die stoffen in het milieu terecht, waarom blijven ze daar aanwezig en hoe krijgen we ze er weer uit?
Want PFAS zijn geen stoffen die na verloop van tijd vanzelf verdwijnen. Ze breken nauwelijks af en kunnen zich vanuit verontreinigde locaties via bodem, grondwater en oppervlaktewater verspreiden.
En als we willen begrijpen hoe hardnekkig zo’n vervuiling kan zijn, hoeven we niet ver te zoeken.
Schiphol als voorbeeld
Op Schiphol is al jarenlang sprake van omvangrijke PFAS-verontreiniging. De belangrijkste historische bron is het gebruik van PFAS-houdend blusschuim, dat op luchthavens werd ingezet bij het bestrijden van branden. Hoewel dat gebruik inmiddels is beëindigd, zijn de stoffen daarmee niet verdwenen. PFAS breekt immers nauwelijks af.
Op en rond Schiphol zijn PFAS aangetroffen in bodem, grondwater en oppervlaktewater. Uit onderzoek zijn meerdere locaties op het luchthaventerrein naar voren gekomen waar sprake is van PFAS-verontreiniging. Ook in het oppervlaktewater worden verhoogde concentraties gemeten.
Het is geen bewijs dat de PFAS-verontreiniging van Schiphol in het drinkwater terechtkomt. Daarvoor is een directe, aantoonbare route nodig. Het laat wél zien hoe langdurig een eenmaal ontstane PFAS-verontreiniging kan blijven bestaan en hoe deze stoffen zich via bodem en water door het milieu kunnen verplaatsen.
En daarmee komen we bij de volgende vraag: wat doe je met zo’n enorme hoeveelheid vervuilde grond?
De veelbesproken wasinstallatie
Schiphol heeft daarvoor een eigen oplossing ontwikkeld: een grondreinigingsinstallatie die PFAS-houdende grond moet wassen. De installatie is inmiddels in gebruik genomen. De bedoeling is om de komende drie jaar ongeveer 200.000 ton PFAS-houdende grond te reinigen, zodat een groot deel van die grond opnieuw kan worden gebruikt.
Op papier klinkt dat als een logische stap. Vervuilde grond wordt niet simpelweg afgevoerd, maar gereinigd en opnieuw bruikbaar gemaakt. Schiphol stelt dat bij proeven met Schipholgrond een PFOS-verwijderingsrendement van ruim 99 procent is behaald.
Maar daar begint ook de interessante vraag.
Want wat betekent ‘verwijderen’ precies?
PFAS verdwijnt niet zomaar omdat je vervuilde grond wast. Tijdens het proces komen de stoffen uit de grond vrij en belanden ze in andere stromen. Schiphol geeft aan dat het waswater binnen een gesloten systeem wordt hergebruikt en met actieve-koolfilters wordt gezuiverd. Ook de gebruikte filters en andere geconcentreerde PFAS-stromen moeten vervolgens worden verwerkt.
De vraag is daarom niet alleen hoeveel ton grond de installatie kan reinigen. De belangrijkere vraag is wat er met de PFAS gebeurt die uit die grond wordt gehaald.
Wordt die daadwerkelijk vernietigd?
Of wordt de vervuiling vooral geconcentreerd en verplaatst naar een andere afvalstroom?
Dat onderscheid is essentieel. Want als PFAS eenmaal in het milieu terecht zijn gekomen, verdwijnen ze niet vanzelf. En precies daarom is Schiphol zo’n interessant voorbeeld in de discussie over PFAS in ons drinkwater: het laat zien hoe een probleem dat tientallen jaren geleden is ontstaan, vandaag nog steeds moet worden aangepakt.
De kraan is dus misschien wel het eindpunt waar we PFAS tegenkomen. Maar het verhaal begint veel eerder — bij de plekken waar deze stoffen jarenlang zijn gebruikt, geloosd of in de bodem terechtgekomen.
Wat uit de kraan komt, begint dus niet bij de waterleiding. Het begint veel eerder, op plekken waar PFAS ooit als een nuttige chemische oplossing werd gebruikt. Schiphol laat zien hoe lang de rekening daarvan kan blijven liggen.
PFAS staan bekend als ‘forever chemicals’. Dus als we zeggen dat het is afgebroken, opgeruimd en schoon is: waar zijn die forever chemicals dan gebleven?
