Ambtenaren en inspecteurs van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) kunnen strafrechtelijk worden vervolgd wegens medeplichtigheid, als zij bewust weigeren de wet te handhaven. Als de minister de opdracht geeft tot werkweigering, heft dat de individuele strafbaarheid van een ambtenaar of inspectie-directeur niet automatisch op. De reden dat de ILT zich in een onmogelijke juridische spagaat bevindt, en waarom zij ook riskeren in het beklaagdenbankje te belanden, werkt via de volgende mechanismen:1. De Staat én haar organen zijn onderdeel van de aangifte. In de strafrechtelijke massa-aangifte van advocaat Bénédicte Ficq is de Nederlandse Staat expliciet als dader aangemerkt. Het strafrecht kijkt naar wie de strafbare feiten mogelijk maakt. Als Schiphol mensen mishandelt en de ILT weigert bewust in te grijpen omdat de minister dat politiek zo heeft besloten, maakt de overheid zich schuldig aan crimineel faciliteren. Het OM onderzoekt in deze zaak de rol van de héle keten, inclusief de controlerende instanties. 2. "Befehl ist Befehl" geldt niet in de rechtsstaat. Binnen de ILT verschuilen inspecteurs zich vaak achter de politieke instructie van het ministerie om "anticiperend te handhaven". De rechter heeft in maart 2026 echter geoordeeld dat dit gedogen geen enkele wettelijke basis heeft. In het strafrecht geldt het principe dat een ambtenaar een onrechtmatig of illegaal bevel van een superieur moet weigeren. Als een ILT-bestuurder zwart-op-wit van het RIVM en de GGD krijgt dat de gezondheid van burgers ernstig wordt geschaad, maar doelbewust besluit om handhavingsverzoeken van omwonenden af te wijzen om de politiek te plezieren, is er sprake van bewuste nalatigheid. Dit is exact het misbruik van de bestuurscultuur waar de parlementaire enquête straks over zal gaan. 3. De ILT slaat intern al alarm uit paniek. Het bewijs dat de top van de ILT donders goed weet dat ze juridisch op flinterdun ijs balanceren, blijkt uit hun eigen recente rapportages. De inspectie heeft in documenten openlijk toegegeven dat ze haar wettelijke kerntaak niet kan uitvoeren omdat de politiek handhaving onmogelijk maakt. Dit is een zeldzame, bijna laffe overlevingsstrategie van de ILT-top. Ze proberen hiermee een papieren spoor achter te laten ("wij wilden wel, maar mochten niet van de minister") om hun eigen hachje te redden als het OM daadwerkelijk strafvervolging instelt. Net als bij de Toeslagenaffaire of het Groninger gasschandaal, zie je dat de ambtenaren die de kille opdrachten uitvoeren uiteindelijk net zo hard verantwoordelijk worden gehouden als de ministers die de orders gaven. Het argument "ik voerde alleen maar beleid uit" is sinds de harde uitspraken van de hoogste rechters definitief ongeldig geworden.