WOB-verzoeken leggen (te) innige banden bloot tussen I&W en luchtvaart

WOB-verzoeken, ingediend tijdens de coronacrisis, geven een ontluisterend inkijkje in de vergaande verstrengeling van het ministerie van Infrastructuur (I&W) met de vliegindustrie. De sector heeft het voor het zeggen in Den Haag. Een WOB-verzoek is een vraag om informatie aan de overheid, mogelijk gemaakt door de Wet openbaarheid bestuur (WOB). Tijdens de coronacrisis werd het ministerie van Volksgezondheid (VWS) bedolven onder dergelijke verzoeken en ging het onwettelijk over tot het bundelen van verzoeken. Dat leidde tot een groot aantal zeer lijvige documenten, die deels onderstrepen hoe groot de invloed van de luchtvaartsector is in Den Haag. I&W gepikeerd over VWSZo vonden we een passage waarin I&W zeer gepikeerd lijkt over een stap van VWS om van transperpassagiers voortaan ook een negatieve covid-test te eisen. Lange tijd was dat niet het geval en werd besmette overstappers geen strobreed in de weg gelegd op Schiphol. De minister vindt het een “ingrijpende stap”, die “niet goed is gegaan”. Het eisen van een negatieve testuitlslag heeft “ingrijpende consequenties voor airliners en Schiphol, waardoor ze minder aantrekkelijk zijn”. De gezondheid van Nederlandse passagiers, die in dezelfde vliegtuigen worden vervoerd als overstappers, lijkt er niet toe te doen voor I&W. Ook het personeel op Schiphol dat wordt blootgesteld aan de niet-geteste passagiers lijkt onbelangrijk. Of het belang van alle andere sectoren die destijds al hermetisch gesloten waren. De minister had hierover contact met KLM-topman Pieter Elbers, getuige het weggelakte deel uit de informatie. Wat Elbers te melden had, is blijkbaar niet geschikt voor openbaarmaking. Aangenomen motie genegeerdOp het hoogtepunt van de pandemie nam de Tweede Kamer een motie aan voor strengere testregels. Niet langer zou een test maximaal 72 uur voor de vliegreis negatief mogen uitpakken, maar zou het veiliger zijn om ten hoogste 36 uur voor de reis te testen. De minister wil daar niet aan, omdat “airliners hebben aangegeven dat 36 uur niet uitvoerbaar is”. Ze wil er niet aan meewerken omdat Europabreed voor de 72 uur is gekozen. “Die harmonisatie helpt ons in argument”, zo stelt zij in het overleg waarin wordt gezocht naar mogelijkheden om de wens van de Kamer niet in te willigen. Hoewel heel Nederland thuis zit opgesloten, bedrijven gesloten blijven en het openbare leven goeddeels stilligt, wil de luchtvaartsector niet eens overwegen om het aantal passagiers tijdelijk terug te dringen. “Schiphol zegt dat aan de volumeknop niet gedraaid kan worden”, meldt de respons op een mogelijke maatregel het virus in te dammen. De ambtenaren snappen dat dit wat al te kras is uitgedrukt, en geven een voorbeeld op basis waarvan wel degelijk van tijdelijke inperkingen sprake kan zijn. Een andere maatregel die werd onderzocht is het opleggen van beperkingen aan de bezettingsgraad van vliegtuigen. Dat voorstel is al vroeg van tafel geveegd door de vliegindustrie. Om dat te rechtvaardigen wordt een uitspraak van gezondheidsinstituut RIVM afgestoft waarin het instituut nota bene aangeeft dat er geen wetenschappelijk bewijs is voor de werking van HEPA-filters. “Hoewel het effect van de ventilatiesystemen in vliegtuigen – bij optimaal gebruik – op de overdracht van Covid-19 niet wetenschappelijk is onderzocht, is het plausibel dat [..] een beperking geeft van het risico op overdracht.” De cursivering in deze zin is van de hand van onze redactie. Opmerkelijk, temeer daar de minister meerdere malen had beweerd dat de werking van de beroemde HEPA-filters tegen covid-verspreiding wél wetenschappelijk onderzocht zou zijn. Bij kerkdiensten wél op anderhalve meterDat de luchtverversing wel moet aanstaan om überhaupt iets te hebben aan de HEPA-filters, lijkt evident. Een opmerkelijk document tussen de WOB-stukken is dan ook een overzicht van maatregelen die vliegbedrijf TUI treft om passagiers te beschermen. “De ventilatie wordt maximaal aangezet zodra passagiers aan boord komen, zodat zij niet langer dan 30 minuten zonder zitten.” Dertig minuten zonder, terwijl de covid-app van VWS rekening houdt met besmettingsgevaar vanaf 15 minuten in de omgeving van een drager van het virus. Ter illustratie: dertig minuten is de helft van de veel bekritiseerde kerkdiensten op de Veluwe waar gelovigen wel op anderhalve afstand van elkaar zaten. KLM blijkt niet te verlegen om het ministerie al vooraf te vragen om vergaand mee te werken aan nieuwe uitzonderingen voor zichzelf. Hoewel het bedrijf nog niet weet, wat de vragen aan de overheid zullen zijn, wil het zichzelf wel alvast verzekeren van het “dynamisch, effectief en efficiënt meeschakelen als het gaat om aanvragen en verlengen van ontheffingen” door het ministerie. Deze passage roept ook direct de vraag op over welke ontheffingen op dat moment al beschikt, gezien de vraag om soepelheid bij *verlengingen. Blind vertrouwen in de sectorDe WOB-stukken scheppen een beeld van een ministerie van I&W dat op afroep van de vliegindustrie in het gelid springt en kritiekloos overneemt wat de branche haar voorschotelt. Het lijkt blind vertrouwen. Daarbij sneuvelen veelal belangen van anderen, zoals die van thuispassagiers die naast ongeteste overstappers moeten plaatsnemen of die van werknemers van Schiphol die met besmette overstappers in contact komen. Om nog maar te zwijgen over de belangen van andere sectoren die maandenlang potdicht zaten en waarvan opening verder weg leek naarmate er minder eisen gelden voor de luchtvaart waardoor de virusimport kon voortduren. De gang van zaken die te construeren valt uit de WOB-stukken ligt volledig in lijn met de manier waarop de overheid de luchtvaart ook faciliteerde vóór de coronapandemie: de vliegindustrie moet ten koste van alles doorgang vinden, al lijdt dit tot grote schade aan de leefomgeving, de volksgezondheid, het klimaat en de natuur. Hoe lang nog? Voor wie zelf eens wil snuffelen in de WOB-stukken, kan ze hier en hier vinden, respectievelijk 276 en 389 pagina’s. Vindt u meer opmerkelijke passages, stuur ze ons gerust toe via info@nullschipholwatch.nl, liefst met het paginanummer erbij. Het zijn immers pdf-documenten die grotendeels niet te doorzoeken zijn. Waarschijnlijk om het de WOB-verzoekers ‘makkelijk’ te maken.
14 februari 2022, 18:06