Maatschappelijk debat luchtvaart definitief gekanteld

Steeds vaker berichten reguliere media over de misstanden in en rond de luchtvaartindustrie. Vraagtekens worden geplaatst bij de vervuiling en overlast, de enorme staatssteun en de impact op het klimaat. De sector reageert inmiddels vanuit de verdediging, niet meer vanuit de vroegere arrogantie. De luchtvaartindustrie wordt zichtbaar steeds verder in de hoek gedreven. Niemand gelooft nog de mooie verhalen over dat het in de toekomst allemaal beter wordt door ‘schonere en stillere’ vliegtuigen. Integendeel, de kritiek zwelt aan. Het publiek roept de branche ter verantwoording. Het lijkt erop dat de sector zijn hand heeft overspeeld. Tientallen jaren werden publiek en politiek aan het lijntje gehouden met mooie verhalen over innovatie. Nu blijkt dat al die ambities gebaseerd zijn op gebakken lucht, voelen de mensen zich bedonderd. Zo’n reactie is goed te begrijpen. Want hoewel vliegtuigen steeds zuiniger en minder lawaaierig zijn geworden, heeft de groei van het aantal passagiers als gevolg van de kiloknallerprijzen het aantal vluchten doen exploderen en daarmee de herrie en vervuiling. Steeds meer mensen beseffen dat een zuiniger toestel niets helpt als daarmee veel vaker en verder wordt gevlogen. Dat niet de ‘uitstoot per passagierskilometer’ belangrijk is, maar de totale uitstoot. Wekelijks negatief in het nieuwsHet gekantelde sentiment wordt opgepikt door de grote media. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. Waar tien jaar geleden zelden een negatief bericht over de luchtvaartindustrie werd gepubliceerd, staan Schiphol en KLM nu vrijwel wekelijks negatief in het nieuws. Ook de uitspraken van topmanagers worden niet meer geloofd. Waar zij spreken over ‘verduurzaming’, worden hun uitspraken beantwoord met hoongelach. Waar ze ‘minder hinder’ prediken, vertellen burgers in de omgeving van vliegvelden over wat er echt aan de hand is. Zo zijn de afgelopen jaren tal van misstanden in de vliegindustrie blootgelegd. Vakbonden schreeuwen moord en brand over de slechte en ongezonde arbeidsomstandigheden en vinden gehoor bij tv-programma’s en dagbladen. Burgers steunen rechtszakenMilieuorganisaties als Greenpeace en Milieudefensie ontvangen publiek applaus voor hun pogingen de luchtvaartindustrie in te dammen. Demonstraties trekken steeds meer deelnemers en geplande rechtszaken tegen de sector kunnen steevast rekenen op financiële steun van de burger. Het geluid van bewoners klinkt steeds luider door. Zij zijn 30 jaar lang zoet gehouden met pseudo-participatie waarin zij feitelijk geen stem hadden, maar pikken het nu niet langer. Zelfs zeer gematigde en voorheen met de sector meedenkende overlegclubs als de bewonersdelegatie in het Schiphol-overleg of de Rotterdamse vereniging BTV, zijn het helemaal zat en kiezen voor een hardere lijn nu is gebleken dat al dat overleg letterlijk niets heeft opgeleverd. Politiek wakkergeschudHet is hoopgevend dat al deze geluiden tegenwoordig gehoor vinden in de reguliere media. Via onthullende artikelen in kranten en reportages op de televisie bereiken de misstanden immers ook de politiek. En dat is van groot belang, want in Den Haag worden uiteindelijk alle beslissingen genomen over de luchtvaart. Waar de besluiten voorheen louter werden gebaseerd op het mantra dat de luchtvaart o zo belangrijk was voor de economie, wordt steeds duidelijker dat er aan de voordelen toch wel erg veel nadelen kleven. Dat de overheid niet kan doorgaan met wegkijken van die negatieve effecten op milieu, klimaat, leefomgeving, volksgezondheid en, sinds het virus, economie. De ‘alles is geoorloofd’ mentaliteit maakt ook in Den Haag langzaam maar zeker plaats voor een meer afgewogen beoordeling van maatschappelijke kosten en baten van de luchtvaart. Dat uit zich in een snel veranderend sentiment. Waar in een vorig regeerakkoord de luchtvaart niet ter discussie stond, geven nu twee van de vier coalitiepartijen duidelijk aan terughoudender te willen zijn met de wensen van Schiphol. De strijd is nog niet gestreden, maar de kanteling in het debat is niet meer te ontkennen. De luchtvaartsector zelf voelt dat als geen ander. Topmensen uit die industrie zoals Schiphol-baas Dick Benschop zien zich steeds opnieuw gedwongen de positie van hun firma’s te verdedigen, maar slagen daar nauwelijks in. Geen genoegen met kletspraatEen belangrijke oorzaak daarvan is dat zij nog steeds vasthouden aan al te optimistische toekomstbeelden, groeiscenario’s en hele of halve onwaarheden. Het besef moet daar nog indalen dat de burger de smoesjes inmiddels doorziet en geen genoegen meer neemt met kletspraat. Het groenwassen is doorgeprikt en nu is het tijd voor echte actie. Dat stuit echter op een belangrijk probleem: de luchtvaart heeft geen kant-en-klaar antwoord op de uitdagingen van vandaag op het gebied van herrie, vervuiling, milieu en klimaat. Jaren van schiphollen heeft geleid tot een volledig gebrek aan focus aan het oplossen van de echte problemen. En nu lijkt het te laat. Schiphol en de andere vliegvelden staan aan de vooravond van een groot aantal gevechten met de burger om een schone leefomgeving. Ze worden door Milieudefensie via de rechter aangesproken op hun ontbrekende klimaatactie en door Mobilisation op hun stikstofuitstoot en schade aan de natuur. En ook in de politiek groeit het besef dat er grenzen moeten worden gesteld. Ondertussen spuit het geld aan alle kanten uit de sector en blijft de klant grotendeels weg als gevolg van een minuscuul virus. Mogen we dat karma noemen?
16 januari 2022, 18:35