Regeerakkoord: kanteling in debat over luchtvaart zet door

Het nieuwe regeerakkoord is wat betreft het dossier luchtvaart historisch te noemen. Voor het eerst sinds het ontstaan van de luchtvaartbranche spreekt een beoogde coalitie in duidelijke taal over de negatieve effecten van deze industrie. Illustratief is de zinsnede dat er “aandacht moet zijn voor het verminderen van de negatieve effecten van de luchtvaart op mens, milieu en natuur”. “Er spelen rond de luchthavens diverse uitdagingen op het gebied van stikstof, (ultra-) fijnstof, geluidsoverlast, leefomgevingskwaliteit, veiligheid en woningbouw. Dit vraagt om een integrale oplossing die zekerheid en perspectief biedt voor zowel de hubfunctie van Schiphol als de omgeving van de luchthaven”, noteerden de onderhandelaars. De nieuwe oude coalitie omarmt hiermee nog steeds de controversiële hubfunctie van het vliegveld. Dat los te laten, was blijkbaar een te grote stap. Maar er wordt tegelijkertijd gesproken over zekerheid en perspectief voor de omgeving van Schiphol. De huidige wetteloosheid als uitvloeisel van het ‘anticiperend handhaven’ is definitief van de baan. Groei niet langer bespreekbaarBelangrijk is dat de coalitiegenoten spreken over het verminderen van de negatieve effecten. Daarbij past in ieder geval geen groei van Schiphol. Immers zegt de milieu-effectrapportage (MER) over de luchtvaartnota dat “de nadelen van vliegen steeds duidelijker worden. De uitstoot van CO2, (ultra-) fijnstof, stikstof en geluidsoverlast stijgt door groei van de luchtvaart. Nieuwe, schone technieken kunnen dat tempo op dit moment niet bijhouden”. Klip en klaar staat hier dat groei zich niet laat verenigen met de in het nieuwe regeerakkoord uitgesproken ambitie om de negatieve effecten te verminderen. En in tegenstelling tot wat de luchtvaartindustrie ons graag doet geloven, hoeven van toekomstige innovaties geen wonderen te worden verwacht, zo blijkt uit diezelfde MER. Het is goed als burgers en politici de nieuwe regering daar regelmatig aan blijven herinneren in de komende kabinetsperiode. Deze uitgangspunten mogen niet verloren gaan in de dagelijkse hectiek van de Haagse politiek. Plafond voor luchtvaartuitstootHet akkoord stelt ook dat de luchtvaart, net als andere mobiliteitsvormen, moet gaan bijdragen aan de reductie van de CO2-uitstoot, conform het Europese ‘Fit for 55’-programma. Korte vluchten worden ontmoedigd en er komen emissieplafonds voor vliegvelden. Daarmee wordt de sector gedwongen schaarse capaciteit in te zetten op verbindingen die echt toegevoegde waarde hebben voor de samenleving. In Europees verband bestaat het streven de luchtvaart rechtvaardiger te belasten. Hoe dat in de praktijk gaat uitpakken en in welk tempo dat gaat gebeuren, is nog onduidelijk. De ambitie is nobel, maar de wijze van formuleren laat teveel onduidelijkheden bestaan. Zoals het nu is opgetekend kan het ook een kerstboom blijken te zijn die is opgetuigd om alle partijen in het overleg gezichtsverlies te besparen. Die tactiek is door met name de VVD vaker toegepast: zich verschuilen achter Europa en achter een ‘level playing field’ om vergaande milieumaatregelen van tafel te krijgen. Lelystad geen harde afspraak meerMisschien wel de grootste winst uit dit akkoord is dat de opening van Lelystad Airport niet langer als harde afspraak is opgenomen. Dat was vier (correctie: vijf) jaar geleden wel het geval. Nu is de beslissing vooruitgeschoven, waarbij speciale aandacht moet zijn voor de laagvliegroutes. Gisteravond bleek in een technische briefing voor de Provincie Overijssel nog dat de lage vliegroutes gewoon blijven bestaan. Aandacht voor het laagvliegen biedt ook ruimte voor een kritische blik op de Herziening Luchtruim waarin vol wordt ingezet op laagvliegen. In luchtvaartjargon heet het daar dat “geluidhinderbeperking geen prioriteit zal hebben boven de 1800 meter”. Nu kabinet oog krijgt voor de ernstige gevolgen van het laagvliegen, moet dat ook leiden tot het terugsturen van de luchtruimherziening naar de tekentafel. Het kan immers niet zo zijn dat straks heel Nederland onder een deken van herrie ligt als gevolg van foute aannames in de overheidsplannen. Luchtvaartnota opgewarmdDe grootste tegenvaller in het nieuwe regeerakkoord is de kennelijke reanimatie van de Luchtvaartnota 2020-2050. Die werd na publicatie tot de grond toe afgebrand door provincies, gemeenten, de Commissie MER, de media en vele burgerorganisaties. Zo kopte de Volkskrant destijds: “Adviescommissie vernietigend over luchtvaartbeleid Van Nieuwenhuizen”. De luchtvaartsector was wel in zijn nopjes met die nota. Niet onverwacht, want de branche krijgt er ruim baan in. Er gaan echter steeds meer stemmen op om deze Luchtvaartnota grondig te herzien of zelfs om er helemaal opnieuw mee te beginnen. Voor het bestaande stuk is geen draagvlak, het zit kwalitatief slecht in elkaar (dixit Commissie MER) en het zet in op onverantwoorde groei die niet past bij de nu vastgelegde intenties. Geen feitenvrije luchtvaartpolitiek meerAl met al lijkt het coalitieakkoord een positieve boodschap te zenden aan omwonenden, milieu en klimaat. Er komt meer balans in het luchtvaartbeleid. Dat is positief, maar zoals de hoofdrolspelers in de formatie zelf al benadrukten: het gaat om de uitvoering. Als de nieuwe regering het motto “een overheid die betrouwbaar, dienstbaar, dichtbij en rechtvaardig” ook in het luchtvaartdossier gaat waarmaken is er al heel wat gewonnen. De tijd van feitenvrije luchtvaartpolitiek is dan eindelijk definitief voorbij.
15 december 2021, 17:05