Vrijbrief overheid om wetenschappelijk onderzoek te manipuleren

Burgerorganisaties als SATL-Lelystad, ORS Bewoners en Mobilisation for the Environment zien zich regelmatig geconfronteerd met ‘wetenschappelijk onderzoek’ met een luchtje, uitgevoerd in opdracht van de staat. Dat is mogelijk door voorwaarden die het Rijk stelt aan de leveranciers van onderzoek. De Nederlandse staat maakt gebruik van inkoopvoorwaarden, vastgelegd in de Arvodi. Daarin wordt onder meer bepaald dat wetenschappers het recht van publicatie bij de opdrachtgever, de overheid, leggen en dat de onderzoeksresultaten aangepast (lees: gemanipuleerd) mogen worden door diezelfde overheid als de uitkomsten niet welgevallig zijn. Politiek ongewenste uitkomsten kunnen zo worden vermeden door aanpassing van de gegevens in het onderzoek. Deze vrijheid van een machtige opdrachtgever is in strijd met de gedragscode voor de wetenschappelijke integriteit, opgesteld door de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen en de Vereniging van Samenwerkende Nederlandse Universiteiten. Toch hebben overheden veelvuldig gebruik gemaakt van deze bepaling in de inkoopvoorwaarden om resultaten van wetenschappelijk onderzoek te manipuleren richting politiek gewenste uitkomsten. Aanzien wetenschap onder drukDe bepalingen en de toepassing ervan zijn niet alleen schadelijk voor de geloofwaardigheid van de wetenschap, maar ook voor het vertrouwen in de overheid. Wetenschappers staan hierin machteloos. De overheid is voor velen van hen een belangrijke opdrachtgever die geld in het laatje brengt voor noodzakelijk onderzoek, maar zij kunnen niets doen om te verhinderen dat diezelfde overheid met hun resultaten aan het werk gaat. Mogelijk nog belangrijker is dat onderzoek, in opdracht van de overheid uitgevoerd door een wetenschapper of instituut van naam, onjuist wordt weergegeven in de uiteindelijke eindrapportage. Het kan zomaar gebeuren dat de resultaten passend zijn gemaakt op de politieke wensen van een minister. Valse discussie in parlementVervolgens kan zo’n gemanipuleerd onderzoek leiden tot een valse discussie met het parlement, waardoor op basis van onjuiste gegevens vergaande beslissingen worden genomen. Een goed voorbeeld van gemanipuleerde wetenschap zijn diverse rapporten die ten grondslag lagen aan de stikstofwetgeving in ons land. Jaren na dato mondde dit uit in een algehele ineenstorting van het juridische gebouw onder de PAS-regels. Ook manipulatie bij cijfers SchipholEr zijn sterke aanwijzingen dat ook de regels voor Schiphol op deze manier op pseudo-wetenschappelijk drijfzand zijn gebouwd. Van de minder hinder die is berekend, merken omwonenden niets. Integendeel, in de loop der jaren is de overlast rond vliegvelden exponentieel toegenomen met het vliegverkeer. Aannames over steeds stiller wordende vliegtuigen blijken in de gemeten praktijk niet overeind te blijven en het veronderstelde economisch belang van luchtvaart blijkt keer op keer zwaar tegen te vallen, terwijl de maatschappelijke kosten juist gierend uit de hand lopen. Geen verbetering in zichtIn juni van dit jaar meldde staatssecretaris Raymond Knops (CDA) van Binnenlandse Zaken aan de Tweede Kamer de inkoopvoorwaarden niet te willen aanpassen. Hoewel de Kamer dat wel had gevraagd, zouden er volgens de bewindsman “situaties denkbaar zijn waarin er niet altijd meteen gepubliceerd kan worden en directe publicatie onredelijk kan zijn”. Het recht op publicatie zal dus niet bij de wetenschappers worden gelegd, maar bij de overheid blijven. Wel zijn de voorwaarden uitgebreid met een optie om wetenschappers in voorkomende gevallen mede het recht te geven op publicatie. Eventuele manipulaties zouden dan direct blijken uit de twee gepubliceerde versies: eentje door de wetenschappers zelf en de tweede door de overheid.
22 november 2021, 14:04